Bilgi Yolu Eğitim Kültür ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (BİLSAM) tarafından hazırlanan “Malatya Kayısısı Gelecek Stratejileri Raporu”nda, kayısı sektöründe mevcut üretim ve yönetim modelinin sürdürülebilir olmadığı belirtildi.
Raporda, Malatya kayısısının uzun yıllardır Türkiye’nin tarımsal ihracatında önemli bir yer tuttuğu hatırlatılarak, sektörün artık yalnızca afet sonrası toparlanmaya dayalı bir yapıdan çıkarılması gerektiği vurgulandı. Özellikle 2025 yılında yaşanan ağır don olayının, bir doğa olayı olmanın ötesinde stratejik bir uyarı niteliği taşıdığı ifade edildi.
“Sorun donun varlığı değil, yönetim eksikliği”
Son 20 yılda 2004, 2010, 2014, 2020 ve 2025 yıllarında meydana gelen ciddi don olaylarının üretim kayıplarına yol açtığı kaydedilen raporda, kırılganlığın temel nedeninin yalnızca iklim koşulları olmadığı belirtildi.
Raporda, don riskinin bilimsel ve kurumsal bir çerçevede yönetilememesinin sektördeki yapısal zayıflığı artırdığına dikkat çekildi.
2025 donu “dönüm noktası”
Raporda 2025’te yaşanan don olayının geniş bir coğrafyayı etkilemesi, hasarın tek sezonla sınırlı kalmaması ve mevcut destek modelinin yetersizliğini ortaya koyması nedeniyle dönüm noktası olarak değerlendirildiği bildirildi.
Bu durumun, don riskinin artık olağanüstü bir tehdit değil, üretim sisteminin sürekli bir bileşeni haline geldiğini gösterdiği kaydedildi.
Yapısal kırılganlık unsurları
Raporda, sektörün iklim stresine karşı hassasiyetini artıran unsurlar arasında erken çiçeklenen sınırlı sayıda çeşide bağımlılık, küçük ve parçalı arazi yapısı, bahçe yenileme yatırımlarının yetersizliği ve hasat sonrası süreçlerde standartlaşma eksikliği sıralandı.
Bu faktörlerin bir araya gelmesiyle üretim modelinin kırılganlığının arttığı ifade edildi.
2035 perspektifi: Rekabet gücü riski
Raporda yer verilen 2035 perspektifli analizde, iklim değişikliğine bağlı belirsizliklerin artacağı, üretim ve piyasa risklerinin birbirini tetikleyebileceği belirtildi.
Üretimde sürekliliğin sağlanamaması halinde Malatya kayısısının küresel pazarda oluşturduğu “güvenilir tedarikçi” imajının zedelenebileceği, bunun da Türkiye’nin tarımsal ihracat performansı açısından stratejik risk oluşturabileceği kaydedildi.
Kurumsal yeniden yapılanma önerisi
Raporda, Kayısı Araştırma ve Geliştirme Vakfının yeniden aktif hale getirilmesi ya da yeni bir kurumsal yapılanmaya gidilmesi önerildi.
Don riskinin yönetilebilir bir üretim parametresine dönüştürülmesi, üretimde istikrarın sağlanması, üretici gelirlerinde sürdürülebilirliğin artırılması ve katma değer odaklı modele geçişin temel hedefler arasında yer aldığı bildirildi.
Çalışmada, mevcut üretim ve yönetim modelinin mevcut koşullar altında sürdürülebilir olmadığı vurgulanarak, bilim temelli ve iklim duyarlı bir stratejik dönüşüm çağrısında bulunuldu.![]()
![]()
![]()
