KAMÛS NÂMUSTUR YA DA…
Tarih: 19.11.2017 16:58:50 / 781okunma / 0yorum
Cemil Gülseren

Rahmetli Cemil Meriç´e ait olan yukarıdaki sözü yabana atmamak gerekir. Kamûs, lügat, sözlük demektir. Sözlük ise söz varlığımızın derli toplu, alfabetik disiplinle sıralanmış bütün halidir. Söz varlığına namus kadar değer vermek, sahip çıkmak dilin bekası için elzemdir. İlginçtir bizim söz ve namus bağlantılı başka ifadelerimiz de vardır. Biri, “Söz, namus sözü.” Diyorsa konu önemli demektir. Söz namustur der ve öyle iman ederiz. Üstüne söz olmaz. Mevlana´nın da bu konudaki vecizesi politikacılarımızın bile dilinden düşmüyor. Bugünkü söyleyişle; Lafa bakarım söz mü diye, söyleyene bakarım adam mı diye…

İhramcızade İsmail Hakkı Hazretlerine atfedilen bir söz de bana pek anlamlı gelir: “ Söz tutmayı bizden öğrendiniz de; Söz tutmamayı kimden öğrendiniz?” Sözü sohbeti güzel insanlar da sözü uzatmazlar zaten. O güzel insanlara, büyüklere kulak tutmak varken sözlerini kesmek, söz konusu bile edilemez. İşe yaramazların ağzından çıkan lakırdılara da kulak asmayız. Sözün özü, sözlerimiz değerlerimizi temsil eder ve de değerlidir. Memleketimizde yiten, unutulan kelimelerden dem urmuştur sütun komşum Sayın Nazmi Değirmenci. Madem söz açılmış, sözü ayağa düşürmeden kimseye de ‘laf sokmadan´ laf aramızda, sözü çok da dolaştırmadan birkaç örnek de ben vereyim. Ola ki belleyen, hatırlayan, konuşan olur.(Daha fazlası için: Cemil Gülseren, Malatya Sözlüğü, Malatya Valiliği-Malatya Kitaplığı Yayınları, 2014.)

ahtaraç (

arısilli, arısili : Tertemiz, düzenli.

arınmak: 1. Yok olmak, 2. Ölmek, 3. Ayrılıp gitmek. (Arınasıca. Arın git.)

basırmak:1.Kapatmak, 2. Saklamak.( Ula yorum heç isteem galmadı. Şoruya bi yere go, basır.)

bıldır  (

cıdır:1.Öfke, sinir. ( Babam bugün çok cıdırlı aman cıdırına basmayın.)

çaygara: Çay kenarında çıkan göze, kaynak, pınar.

Çıhı / çıkı (< çık-ı ) : Çıkın, küçük torba.

çunmak : 1.İmrenmek, özenmek, gıbta etmek. 2. Gittiği yere alışmak. (Biz eski zamanın şeylerine çunuyoruz. Ev gör ki evine, er gör ki erine çunasın.)

dıvrak:1.Küçük,2. Canlı, kıvrak, 3. Giydiğini yakıştıran.

dinelmek (< E. T. Tin+el-) : Ayakta beklemek, dikilmek.

Ve diğerleri: dirgen (), dolak, dummak, dutu, duturuh,  gazgıç (< kaz-gıç) , göğerti ( < kök+er-ti), öllük / höllük ( < öl+lük): Bebeklerin altına konan özel toprak. ‘öl´ nem, yaş, ıslak anlamındadır. Türküsü bile var: Eledim eledim öllük eledim. İnecik (merdiven, süllüm de denilir.) karamadan, kesek, kesme, ‘kısmık´ ise cimri, pinti anlamındadır. Ne kadar güzel bir kelime. Güzel olan ‘kısmıklık´ değil tabii ki. Kısmık kelimesinin türetilişi. Kısmak fiilinden geliyor. Kıs kıs sonu ne olacaksa. Oysa “Sen sık dişini, Mevlam bilir işini.” Diye böylelerine söylemişler. İyi de demişler. Unutulduğuna pek üzüldüğüm bir ‘okuntu´ kelimemiz var ki şimdi davetiye diyorlar. Okı-mak; çağırmak, ünlemek, seslemek demektir. Çocukluğumuzda okuntu dağıtılırdı. Yanında ufak tefek hediyeler alınır verilirdi. Bardak, mendil, havlu falan…Yine bizim çocukluğumuzda oğmaç (sındısını (makas) hiç unutmam. Nuriye Halamın ‘sini daşlı´ diye takılmasını da unutmam mümkün değil. Sini burada mezar, kabir anlamındadır. Daha başka mı: sırhıtmak, soyhasında kalmak, ulmak (çürümek), umsuluh olmak, yumuş buyurmak, yunahda yunmak, evde iş gören gelinler ve kızlar için iğeşmeyin işinize bakın derlerdi. Kaç kişi anladı bu fiili?

  Aklıma geldi yazdım. Es-Seyyid Osman Hulusi Efendinin bir beyti ile sözü bağlayalım:

Sözlerin ağyârı derse söz mü yâ   /   Gözlerin ağyârı görse göz mü yâ.”

Söz dediğin bizi söylemeli; göz dediğin yâri görmeli. Eli değil.

Anahtar Kelimeler: MUSTUR
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
YALAN VE YANLIŞ (06 Ağustos 2018 - Pazartesi)
Herkesin derdi (24 Temmuz 2018 - Salı)
Yakışır (01 Haziran 2018 - Cuma)
Nerede Kalmıştık? (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Dereden Tepeden (12 Nisan 2018 - Perşembe)
Ne kadar okur-yazarız? (06 Mart 2018 - Salı)
Herkes farkında (04 Şubat 2018 - Pazar)
İKİ SU BİR SÖZ (02 Ocak 2018 - Salı)
Bir Ara (02 Aralık 2017 - Cumartesi)
PARAM/PARÇA (19 Ekim 2017 - Perşembe)
DİP BUCAK (18 Eylül 2017 - Pazartesi)
Kaldı mı? (12 Ağustos 2017 - Cumartesi)
Geldi Geçti Gitti (05 Temmuz 2017 - Çarşamba)
YOLUNUZ DÜŞERSE (06 Haziran 2017 - Salı)
BULUT ALTINDA (13 Şubat 2017 - Pazartesi)
Seçme mi, saçma mı? (19 Ocak 2017 - Perşembe)
Atalar Söylemiş (28 Aralık 2016 - Çarşamba)
Kıymet Bilmek (14 Kasım 2016 - Pazartesi)
Havadan sudan (05 Ekim 2016 - Çarşamba)
Satılık değil (02 Eylül 2016 - Cuma)
HAK YERİNİ BULUR – er ya da geç (05 Ağustos 2016 - Cuma)
Önümüze çıkanlar (25 Temmuz 2016 - Pazartesi)
İşte Ecdad İşte Evlad (09 Haziran 2016 - Perşembe)
Karmakarışık (06 Mayıs 2016 - Cuma)
Vakti gelmişti (04 Nisan 2016 - Pazartesi)
Yeri de geldi zamanı da… (03 Şubat 2016 - Çarşamba)
Armudu Taşlamak (01 Ocak 2016 - Cuma)
Ama yetsin bu kadar! Yeter! (04 Aralık 2015 - Cuma)
Bir gün gelir (09 Kasım 2015 - Pazartesi)
Algı ve imaj denilince (15 Ekim 2015 - Perşembe)
Köşeli yazılar (02 Eylül 2015 - Çarşamba)
Şifa niyetine (03 Ağustos 2015 - Pazartesi)
Dinleyen arif gerek (07 Temmuz 2015 - Salı)
Örnek insan Osman Hulsi Efendiyi anarken (03 Haziran 2015 - Çarşamba)
Nereden nereye (04 Mayıs 2015 - Pazartesi)
Uzlukta buluşmak (06 Nisan 2015 - Pazartesi)
Hepsi bir (03 Mart 2015 - Salı)
Yok mu ortası? (06 Şubat 2015 - Cuma)
Neden Sonra?... (06 Ocak 2015 - Salı)
İşte bizim atmaca tutmacalarımız (10 Aralık 2014 - Çarşamba)
Sel önünden kütük kapmak (06 Kasım 2014 - Perşembe)
Tuzaklara uzak olmak (03 Ekim 2014 - Cuma)
BU KAÇINCI SONBAHAR? (09 Eylül 2014 - Salı)
Bağlanmak mı Bağımlılık mı? (09 Ağustos 2014 - Cumartesi)
RAMAZANDA YAŞAMAK (12 Temmuz 2014 - Cumartesi)
GÜN ZEVALE ERMEDEN (09 Haziran 2014 - Pazartesi)
Aynaya bakmak (15 Mayıs 2014 - Perşembe)
Seçimden sonra mı? (11 Nisan 2014 - Cuma)
Memleket havası (13 Mart 2014 - Perşembe)
Köşename (10 Şubat 2014 - Pazartesi)
Gelmez denilenler geçti bile (04 Ocak 2014 - Cumartesi)
Darendeli kitapçılar Marsa mı gitti? (06 Aralık 2013 - Cuma)
Yerelim mi yüceltelim mi? (08 Kasım 2013 - Cuma)
Tükenmişlik mi, doymazlık mı?... (03 Ekim 2013 - Perşembe)
Baştan aşağı (04 Eylül 2013 - Çarşamba)
Karman çorman (06 Ağustos 2013 - Salı)
Bizim boranı (08 Temmuz 2013 - Pazartesi)
Önce sevgi (12 Haziran 2013 - Çarşamba)
Kelam-ı kibarlar (08 Mayıs 2013 - Çarşamba)
Akıl insanlar denilince (05 Nisan 2013 - Cuma)
Balaban’ın evleri (13 Mart 2013 - Çarşamba)
Her an herşey olabilir (06 Şubat 2013 - Çarşamba)
Sini Daşlı (01 Ocak 2013 - Salı)
Bizim eller (07 Aralık 2012 - Cuma)
Bir zamanlar ne iyiydik (09 Kasım 2012 - Cuma)
Perdenin önü (03 Ekim 2012 - Çarşamba)
Nasıl varsın? (06 Eylül 2012 - Perşembe)
Ne yüzle? (04 Ağustos 2012 - Cumartesi)
Nereden nereye (11 Temmuz 2012 - Çarşamba)
Güzelliklerin örneği Hulusi Efendi (02 Haziran 2012 - Cumartesi)
Ölçü ille ölçü (10 Mayıs 2012 - Perşembe)
Dostun uzaklığı (04 Nisan 2012 - Çarşamba)
İçimizden birileri (02 Mart 2012 - Cuma)
Kim kiminle (07 Şubat 2012 - Salı)
Yenilenen sadece yıl mı? (07 Ocak 2012 - Cumartesi)
Şehirlerin insanları (02 Aralık 2011 - Cuma)
Atma gardaş men yareliyem (02 Kasım 2011 - Çarşamba)
Kitap kabı (06 Ekim 2011 - Perşembe)
Bayram bu Bayram (01 Eylül 2011 - Perşembe)
Bir ün geldi kulağıma (02 Ağustos 2011 - Salı)
Yanımızdakiler (05 Temmuz 2011 - Salı)
Şimdi değil de ne zaman ? (09 Haziran 2011 - Perşembe)
Ömür dedikleri bir rüya (07 Mayıs 2011 - Cumartesi)
Çerçi yükün ne tutar? (25 Mart 2011 - Cuma)
Çerçi yükün ne tutar? (25 Mart 2011 - Cuma)
Karac(a)oğlan’ın kaplanı (06 Mart 2011 - Pazar)
Kim ne bilir? (05 Şubat 2011 - Cumartesi)
Yıl geçer gönül geçmez (11 Ocak 2011 - Salı)
Mümkün mü? (04 Aralık 2010 - Cumartesi)
Bir öğretmen (06 Kasım 2010 - Cumartesi)
Böğürtlenin dikeni (05 Ekim 2010 - Salı)
Türklerde ordu-millet geleneği (02 Eylül 2010 - Perşembe)
Hangi saatlerdesiniz? (04 Ağustos 2010 - Çarşamba)
Sular seller gibi (03 Temmuz 2010 - Cumartesi)
Güller vadisinin nadide gülü; (04 Haziran 2010 - Cuma)
Külbastıdan gülbastıya (06 Mayıs 2010 - Perşembe)
Gizliden gizliye (04 Mart 2010 - Perşembe)
Taşlama (02 Ocak 2010 - Cumartesi)
Söz sahiplerinin gözdeleri (05 Aralık 2009 - Cumartesi)
Bu da geçer yahu! (03 Kasım 2009 - Salı)
Üfürükten teyyare (15 Ekim 2009 - Perşembe)
Ne olur ne olmaz (04 Eylül 2009 - Cuma)
Gülmekle gül olmak (15 Ağustos 2009 - Cumartesi)
Derya bilmez mahiler (21 Temmuz 2009 - Salı)
20.yüzyılın Yunus’u (04 Haziran 2009 - Perşembe)
Ayakbastı’dan kolbastı’ya (09 Mayıs 2009 - Cumartesi)
Geçinmek (13 Nisan 2009 - Pazartesi)
Var mısın, yok musun? (11 Mart 2009 - Çarşamba)
Özürlü özürler (05 Şubat 2009 - Perşembe)
Hangi Mahalle (17 Ocak 2009 - Cumartesi)
Ben de açılıyorum (20 Aralık 2008 - Cumartesi)
Dilden dile (15 Kasım 2008 - Cumartesi)
Ayna var yüz yok (13 Ekim 2008 - Pazartesi)
Gönül ne der? (20 Aralık 2007 - Perşembe)
Sayfa:
DOLAR
6.2671
EURO
7.3794
Malatya için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:53 07:35 12:39 15:08 17:26 18:55
Malatya
22 Eylül 2018 Cumartesi
Bugün
Güneşli
30 °C
13 °C
Pazar
Güneşli
31 °C
14 °C
Pazartesi
Güneşli
30 °C
13 °C
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Ayağa kalkarsan hizmet kastiyle kalk, eğer konuşacak olursan hikmetle konuş, oturacağın zaman hürmetle otur…

Hacı Bektaşı Veli