Kale kent Balaban
Tarih: 4.4.2016 15:40:29 / 2896okunma / 2yorum
M. Nazmi Değirmenci

 

Gün doğar sular kar/Gün batar sular kara/Gönül yuva yapmıyor/Gurbet denen diyara.

Allah rahmetini bol etsin, mekânı cennet olsun Balaban aşığı, büyüğümüz Dr. Abdullah Ertem´in bu şiirini ne zaman duysam, okusam garip bir burukluk kaplar içimi. Kapatırım gözlerimi, gönül sevdama uyar, geçmişle buluşurum, oyna­şırım. Damlarda, süğüklerde, gökyüzüne bakarım, bir selam beklerim, gidip de dönmeyenlerden. Belki bir ses duyarım diye kulak veririm çocukluk dünyama, ama nafile, ne bir ses, ne bir soluk, dönmez artık o kafile. Özlemlerim depre­şir, hayaller kurarım sizler gibi. Eşiği, örtmesi, avlusu, tan­dırlığı, buhariği, zahralığı, eneciği, arıstağı ile atadan kalma bir avlulu mekânı, bir mahalleyi, bir güzel nahiye Balaban´ı hatırlarım. Nerede bir Balaban geçse meraklanırım, dinle­rim, okurum geçmişimden bir ses diye.

Sevgilidir Balaban, bitmeyen bir sevdadır bizler için, sı­layı rahimdir. Gönül iklimimizin aktörleri azaldı, çoğu yok artık. Takdir-i ilahidir bu ayrılığa gücümüz yetmez, ama gö­nül iklimimizin mekânları daha kalıcı ve buna gücümüz ye­ter, yetmeli de. Bundaki ihmalkârlık vefasızlık olur, vefakâr olunmalı, biz olan, bizim olan değerler korunmalı, bu gayret içinde olanlar desteklenmeli. Bu destek yalnız maddi dü­şünülmemeli, bir ‘güzel olmuş´ mesajı, bir olumlu eleştiri unutulmasın ki, bizlere bu toprakların sahibi olduğunuzu hatırlatır.

Yıllar öncesinde bu köşemde Kale Kent Balaban´ı, Türkiye kerpiç mimarisinin başkentini, kerpiç mimarisin­deki bütünlüğü, him hime yapılanmayı, vadi yükseltisine eklenen bitişik nizam evlerin yüksek duvarlarıyla oluşmuş, azametli beş kapılı kerpiçten kaleyi yazmıştım. Çok şeyler yazılır ama daha işin şifresini çözemedik, yazılması neden önemli bunu kendimize soramadık. Hikâyesi olan her yer merak edilir, merak edilen yer görülmek ister. Önümüzde onlarca Safranbolu, Beypazarı örnekleri var. Akademisyen­lerce tescil edilmiş hikâyemizi duyanlar merak edecekler ve gelecekler. Belki yeniden yapacağımız yıkılmış vadiye bakan kale kapısını ve önünde oturup seyir ederken vadiyi, semaverden doldurulmuş bir bardak çayı muhabbetle yu­dumlayacaklar.

Daha önceki yılarda da araştırmacılar Kale Kent Balaban´ı inceleyip yazıp çizdiler. Türk mimarlık tarihi akademik kayıtlarına ‘Balaban Kerpiç Evleri´ olarak girdi. Sivas Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlü­ğü tarafından Balaban´daki bazı binalar tescillendi. Fakat bu gün Balaban kerpiç evlerinde ki büyük tahribat önlenemedi. Bu ivedi soruna, çözüm odaklı bir çalışma yapılmadı. 700 kerpiç evden bahseden akademisyenler ve yetkililer, son on yılda kaç ev yıkılmış ve potansiyel daha kaç ev yıkılacak, bu sayısal verileri yazıp konuşmalılar. Neden yıllar önce Ba­laban yapısal sit alanı içerisine alınmadı bilen var mı, yok. Suçlu var mı, yok, teklif var mı, yok, takip, o da yok, sonuç ortada. Demek ki bu güne kadar bana değmeyen yılan hesa­bı, yıkanda memnundu, yıkıma göz yuman da. Geçte kalsak geçen günlerde Balaban kerpiç evleri basında yazıldı, konu­şuldu, gündemdeydi.

Türkiye kerpiç mimarisinin başkenti Kale Kent Balaban için bir davet vardı, söylemler ve yöntem farklı, sahiplenme var, paydaşlar yetkin, artık korumadan çözümden bahse­diliyor. Darende Belediyesi tarafından ilçeye davet edilen, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü Restorasyon Programı´nda görevli, 11 yüksek lisans öğrencisi akademis­yen, Prof. Dr. Eyüpgiller başkanlığında Anadolu´nun farklı bir mimari merkezi olan ‘Kale Kent Balaban´daki kerpiç ev­leri incelediler. 3 boyutlu lazer tarama sistemiyle röntgenini çekerek, tarihî kentin siluetini ortaya çıkaracak çalışmalar yaptılar. Bu önceden yapılan çalışmalardan daha katılım­cı, ayrıntılı bir çalışma. Çok boyutlu düşünülmesi çözüme odaklı olduğunu gösteriyor. Sayın Prof. Dr. Eyüpgiller Ba­laban Mahallesi´nin kerpiç mimarisi açısından Türkiye´nin önemli bir zenginliği olduğunu aktararak; “Biz Balaban´ın kerpiç mimari özelliklerini saptayıp, daha sonra bu mimari geleneği nasıl koruruz, nasıl yaşatırız şeklinde çalışmalar yapacağız. Bu mimariyi burada nasıl sürdürebiliriz diye pro­je hazırlayacağız.” diyerek mimari yapının yanı sıra evlerin korunması, sosyal yapının devamı, gibi başlıkları açması bu güne kadar telaffuz edilmemiş, gerçekçi bir yaklaşımdı. Çözüm metotları ayrı bir çalışmadır, bu halk, yerel yöne­timler ve bilim adamları üçgeninde uygulanabilir bir arz ve talep dengesiyle çözülmelidir. Sayın Eyüpgiller´in “Eğer bir şeyi başarmak istiyorsan etki ve tepkileri ölçmelisin.” diye­rek çalışmanın içinde olması çözüme inandığını ifadesidir. Konunun paydaşı olarak bu hayırlı çabaya başlangıç katkısı sunan ve devamında bu projenin takipçisi olacağına inan­dığımız Darende Belediyesi´nin başlattığı Balaban TOKİ Konut Projesi´nin başarılı olması dileklerimle.

Anahtar Kelimeler: Kale, kent, Balaban
Okuyucu Yorumları (2 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Mehmet ÖNDER
6.4.2016 10:35:48
Prof. Dr. Bekir DENİZ Akdeniz Üniversitesi, Sanat Tarihi Bölümü. Balaban, Malatya ve cevresi gibi yakın yöreler ile Elazığ, Sivas gibi daha uzaktaki şehirlere kadar uzanan geniş bir alanda henüz ikinci bir örneği bilinmeyen ilginç bir yerleşim yeridir. Bütün şaşırtıcı özellikleriyle de geleneksel Anadolu -Türk evleri arasında, kendine özgü bir güzelliğe sahiptir. İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Zeynep Eres Kerpiç mimarisi bakımından Balaban Mahallesinin çok önemli bir yeri var. “Bilim insanları tarafından çok uzun zamandır Balaban´ın önemli biliniyor. Ancak çok ayrıntılı bir çalışma yapılmaması üzüçü. Balaban Kale Kent görünümünde inşa edilmiş müstesna bir alan. Korunup yaşatılması gereken bir "Kültürel Miras". İstanbul Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet OCAKCI Balaban Kerpiç Mimaride Dünyada 1 Numara 2009 yılı Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülüne layık görülen Darendeli Hemşerimiz ÇEKÜL Vakfı Başkanı ve Tarihi Kentler Birliği Danışma Kurulu Başkanı Prof. Dr. Metin SÖZEN Balabanın tamamının korunması gerekliliğinin yanı sıra, Çarşı merkezli çalışmalara başlanması önemlidir. Balaban Çarşı dokusu boydan boya korunmalıdır. Kerpiç yapılar tamamen ayağa kaldırılmadır. “Kerpiç”; restorasyonda kullanılan malzeme olmalıdır. Bu kültürel zenginliği dünyaya duyurup sahiplenmek gayretinde olmamız gerekmektedir. İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof Dr Kemal Kutgün Kemal Kutgün Eyüpgiller Balaban Türkiye´de Kerpiç Mimarinin başkentidir. Güney Amerikada Santefe kasabası ve Türkiyede Darende Balaban yöresi Kerpiç mimaride Dünyanın en önemli yerlerindendir. Amerika Santefe kenti korunup markalaşırken Balaban günden güne eriyor. Balaban kentsel sit alanı ilan edilip bir bütün olarak korunmalıdır. Bu tarihsel bir sorumluluktur. Keşke yıllar önce bu çalışma gerçekleşseydi. Devlet el atıp kültürel mirasa sahip çıkmalıdır. İstanbul Kültür Üniversitesi/Rektörlük/Türk Dili Bölümü/Yrd.Doç.Dr. Cemil GÜLSEREN Balaban´ın evlerini Duyanınız var mı ? bilmem ama bir gören durup bir daha bakar bu evlere. Baktıkça içine giresi gelir. Öylesine sıcak, çekici, kucaklayıcı olan Balaban Evleri hakkında bilimsel bildiriler de sunulmuştur. Envanterlere geçmiş, mimarlık ve sanat tarihleri kaynaklarında kendisine özel yer bulmuştur. Maalesef bu evleri bu gidişle çok çok yakın bir zamanda arşiv fotoğraflarda görebileceğiz. Hangi gidiş derseniz yok etmede acelecilik, korumada duyarsızlık gidişi… Gerekçemiz yani bahanemiz mi, o kadar çok ki. Betonlaşmış kafalarla modernleşme adına, şehirleşme telaşı ile zenginleşme havasıyla, gelişme yalanıyla, ilerleme rüyasıyla sonuç zevksiz, yığınla beton bloklar, tek tip model evlerin sayısı hergecen gün artmaktadır. BÜYÜKLERİMİZ KONUYU ÖZETLEMİŞ. TEŞEKKÜR
Cemil GÜLSEREN
15.4.2016 10:50:54
Balaban Evşleri konusunda bu yaz sonu mu olur ilk güz mü olur bence bir toplantı yapmak gerek. Bu bir sunum da olabilir, panel de olabilir. Diyeceksiniz ki kim düzenleyecek?!...İşte Balaban´ın Balabanlının sorunu bu zaten.
Yazarın Diğer Yazıları
Dem bu demdir, dem bu dem (12 Eylül 2018 - Çarşamba)
Bir köprünün hikâyesi (24 Temmuz 2018 - Salı)
Anadolu Ajansı´na Teşekkürler (01 Haziran 2018 - Cuma)
Bu sevgi nerde? Onu istiyorum (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Turizm de kıymet bilmek, kıymet aramak (12 Nisan 2018 - Perşembe)
Başına saksımı düştü? (04 Şubat 2018 - Pazar)
Mücevherat yığınları (02 Aralık 2017 - Cumartesi)
Gül diyarında yetişen 200 hafız (18 Eylül 2017 - Pazartesi)
İrfan halkasına dahil olmak (12 Ağustos 2017 - Cumartesi)
SERAMİK ATÖLYESİ (06 Haziran 2017 - Salı)
15 TEMMUZUN İLK FOTOĞRAFLARI (13 Şubat 2017 - Pazartesi)
Panelde sınavı gecenler (19 Ocak 2017 - Perşembe)
Bitmeyen bir başlangıç olsun (28 Aralık 2016 - Çarşamba)
Hayırda yarışanlar (14 Kasım 2016 - Pazartesi)
Fen Lisesi hayırlı olsun (05 Ekim 2016 - Çarşamba)
Zamanın Yetmediği (08 Eylül 2016 - Perşembe)
Sıratı Müstakim (05 Ağustos 2016 - Cuma)
Yine Hacılar, Yine HES (25 Temmuz 2016 - Pazartesi)
İstanbul´un Fethi ve Somuncu Baba (09 Haziran 2016 - Perşembe)
Somuncu Baba Aşkın Sırrı Filmi (06 Mayıs 2016 - Cuma)
Muhteşem Süleyman (06 Mart 2016 - Pazar)
Gönül ister ki (03 Şubat 2016 - Çarşamba)
Hadi anlat (04 Aralık 2015 - Cuma)
Yapılmış samimi bir ziyaret (09 Kasım 2015 - Pazartesi)
Talep yine güzel hizmete (15 Ekim 2015 - Perşembe)
Asırlara hitap eden alim (02 Eylül 2015 - Çarşamba)
Siz ne güzel misafirlersiniz (03 Ağustos 2015 - Pazartesi)
Turizm kataloğu (03 Haziran 2015 - Çarşamba)
Bir güven sorunu var (04 Mayıs 2015 - Pazartesi)
İlçelere 5 adet kültür merkezi yapılacak (06 Nisan 2015 - Pazartesi)
Ahmet Ağabey (03 Mart 2015 - Salı)
Kıymetli bir zamanın, içindeyiz (06 Ocak 2015 - Salı)
Öğretmene benzer biri (10 Aralık 2014 - Çarşamba)
Bir Darende aşığı, Kul Vahap (06 Kasım 2014 - Perşembe)
Bu son bahar (03 Ekim 2014 - Cuma)
ARADAKİ FARK (09 Eylül 2014 - Salı)
Çocuklar için bayram şekeri (09 Ağustos 2014 - Cumartesi)
Ne güzel bir öğretici, ne güzel bir örnek (12 Temmuz 2014 - Cumartesi)
Somada kim suçlu? (11 Haziran 2014 - Çarşamba)
Gakkoşların diyarındaydık (15 Mayıs 2014 - Perşembe)
Türkiye birincisi Darendeden (11 Nisan 2014 - Cuma)
Malatya Beydağı Mülteci Kampı (MABEK) (13 Mart 2014 - Perşembe)
Siyaseti böyle mi yorumlasak (10 Şubat 2014 - Pazartesi)
Tohmaya iki köprü (04 Ocak 2014 - Cumartesi)
872 ilçe arasında 627. sıradayız (08 Kasım 2013 - Cuma)
Herkesin bir hesabı vardı (03 Ekim 2013 - Perşembe)
Ufuk açmak (04 Eylül 2013 - Çarşamba)
Kelebek mezarı (06 Ağustos 2013 - Salı)
Tarihe şahitlik etmek (08 Temmuz 2013 - Pazartesi)
Bosna-1 / Kokusu, kahvesi, fesi (12 Haziran 2013 - Çarşamba)
Hey onbeşli, onbeşli (08 Mayıs 2013 - Çarşamba)
Anlatılmak (05 Nisan 2013 - Cuma)
Bağışlamanın tadı (13 Mart 2013 - Çarşamba)
2014 UNESCO Hulusi Efendi Yılı (06 Şubat 2013 - Çarşamba)
Buda bizim artımız (01 Ocak 2013 - Salı)
Osman Hulusi Efendi’nin ikram sofrası (07 Aralık 2012 - Cuma)
Okumak, değişim ve sınav (03 Ekim 2012 - Çarşamba)
Zengibar’da Türkiye Şampiyonası (06 Eylül 2012 - Perşembe)
Benim Vizontelem (04 Ağustos 2012 - Cumartesi)
Petrol benim yitiğim (11 Temmuz 2012 - Çarşamba)
Hem edep hem edebiyat meclisi (02 Haziran 2012 - Cumartesi)
Darende için bir ‘tık’ (10 Mayıs 2012 - Perşembe)
Kayıplarda bir tat, Şabük karası (04 Nisan 2012 - Çarşamba)
Kar tatilimizi istiyoruz (02 Mart 2012 - Cuma)
Kuzeyden Güneye (07 Şubat 2012 - Salı)
Van Gölü canavarı (02 Aralık 2011 - Cuma)
Hepimiz öğretmeniz (02 Kasım 2011 - Çarşamba)
Karettalar ve eğitim (06 Ekim 2011 - Perşembe)
Suçlular ve ceza çekenler (01 Eylül 2011 - Perşembe)
Solmayan gülistanın gülleri (05 Temmuz 2011 - Salı)
Miniaturk, Minyatür Türkiye Parkı (09 Haziran 2011 - Perşembe)
Ozan Kanyonu’nda saklı zenginlikler (07 Mayıs 2011 - Cumartesi)
Yol hayırlı olsun (25 Mart 2011 - Cuma)
Kıymet bilmek (06 Mart 2011 - Pazar)
Cam kırığı (04 Aralık 2010 - Cumartesi)
Çukurkaya HES ve İmza kampanyası (02 Eylül 2010 - Perşembe)
Üç çuval elbise (04 Ağustos 2010 - Çarşamba)
Muhabbet içinde ıslananlar (03 Temmuz 2010 - Cumartesi)
Darende MYO ve Turizm Bölümü (04 Haziran 2010 - Cuma)
Sayfa:
DOLAR
5.3504
EURO
6.0839
Malatya için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:53 07:35 12:39 15:08 17:26 18:55
Malatya
19 Aralık 2018 Çarşamba
Bugün
Sağanak
8 °C
5 °C
Perşembe
Parçalı bulutlu
10 °C
0 °C
Cuma
Bulutlu
8 °C
0 °C
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Gazabını yutucu, sır saklayıcı, ayıp örtücü ol…

Hacı Bektaşı Veli